NHA TRANG, MIỀN QUÊ HƯƠNG CÁT TRẮNG
Sau mấy ngày Tết Bính Ngọ 2026 bận rộn giờ được thư thả - Buổi sáng nơi miền sa mạc Arizona, nghe lại bài hát Nha Trang của Minh Kỳ chợt nhớ “Miền Thùy Dương cát trắng”.
“Nha Trang là miền quê hương cát trắng
Có những đêm nghe vọng lại
Ầm ầm tiếng sóng xa đưa…
…
Ai ơi người về cho ta nhắn với
Nha Trang quê hương dịu hiền
Ngàn đời lòng tôi mến yêu”.
(Nhạc sĩ Minh Kỳ)
Hình ảnh rặng phi lao nghiêng mình trong gió bên bờ cát trắng biển xanh ẩn hiện trên tách trà mua từ Việt Nam khi ghé qua Miền Duyên Hải. Tuy không phải cư dân Nha Trang nhưng là người có nhiều dịp lưu lại nơi đây từ trước và sau năm 1975, đi học, đi công tác, đi khảo sát và cũng làm người du khách nữa nên khi nghe tiếng hát Hà Thanh qua bài Nha Trang gợi lên chút niềm xao xuyến “Nha Trang… lòng tôi mến yêu”.
Dạ, vậy xin được khai bút đầu năm với bài bút ký “Nha Trang, miền quê hương cát trắng” thay lời chúc tốt đẹp đầu xuân.
1- Nha Trang, miền biển xanh cát trắng,
Từ Cần Thơ ra Nha Trang chỉ có Vietnam Airline và xuống phi trường Cam Ranh rồi đi bus vào thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, thuộc miền Nam Trung Bộ.
Khánh Hòa cách Sài Gòn 443 km, cách Hà Nội 1280 km, nằm dọc bên bờ biển Đông có những đồng bằng hẹp bị chia cắt bởi nhiều nhánh núi của dãy Trường Sơn ăn ra tận biển. Con đường quốc lộ 1 nối liền Bắc Nam ngang qua mấy con đèo như: đèo Cả, đèo Cổ Mã, đèo Chín Cụm, đèo Bánh Ít, đèo Rọ Tượng, đèo Rù Rì. Mũi Đôi trên bán đảo Hòn Gốm, huyện Vạn Ninh là điểm cực đông của Khánh Hòa cũng là điểm cực đông của Việt Nam trên đất liền.
Nha Trang có chiều dài lịch sử đến nay 373 năm (1653-2026) của những người dân Việt đi mở đất về Phương Nam dưới thời chúa Nguyễn Phúc Tần. Lấy cớ quân Chiêm Thành sang quấy nhiểu lãnh thổ ở Phú Yên, chúa Nguyễn cử tướng Trương Phúc Hùng dẩn 3000 quân sang thảo phạt. Quân Chiêm thất bại nặng nề, vua Chiêm xin dâng đất từ Phú Yên đến Phan Rang (Ninh Thuận) để cầu hòa. Từ đó vùng đất này được sáp nhập vào lãnh thổ nước ta.
Năm 1831, vua Minh Mạng lập tỉnh Khánh Hòa trên vùng đất trấn Bình Hòa ngày xưa. Sau năm 1975, hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa hợp nhất gọi là tỉnh Phú Khánh, đến năm 1989 Quốc hội lại chia cắt tỉnh Phú Khánh trở thành Phú Yên và Khánh Hòa. Đến năm 2025, sau khi cải cách 54 tỉnh thành còn 34, tỉnh Ninh Thuận (Phan Rang) sáp nhập vào thành tỉnh Khánh Hòa, thủ phủ là thành phố Nha Trang.
Khánh Hòa ngày nay có vị trí chiến lược rất quan trọng về kinh tế, quốc phòng, là cửa ngõ ra biển Đông của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Sở hữu bờ biển dài 385 km (Khánh Hòa+ Ninh Thuận), với 3 vịnh: Vịnh Nha Trang (là 1 trong những vịnh đẹp nhất thế giới), vịnh Cam Ranh (vịnh nước sâu, quân cảng quan trọng nhất Đông Nam Á), vịnh Vân Phong (tiềm năng trở thành đặc khu kinh tế với cảng biển container của miền Nam Trung Bộ).
Vùng biển Khánh Hòa có gần 200 hòn đảo lớn nhỏ, quan trọng nhất là quần đảo Trường Sa nơi có vùng đặc quyền kinh tế biển với ngư trường rộng lớn và tài nguyên dầu khí dồi dào. Huyện đảo Trường Sa, có hai xã đảo là Song Tử Tây và Sơn Ca, huyện lỵ trên đảo Trường Sa Lớn (có sân bay đường băng 1200 m), trên đảo Thuyền Chài (đang xây dựng sân bay đường băng 3000 m) và đảo Tiên Nữ cũng đang triển khai dự án làm sân bay thứ ba ở Trường Sa. Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh việc xây dựng và phát triển huyện đảo Trường Sa thành trung tâm kinh tế, văn hóa và xã hội biển, làm pháo đài vững chắc bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc.
Ngoài ra, Khánh Hòa là vùng đất cổ xưa thuộc vương quốc Champa để lại dấu ấn của nền văn minh Nam Á rực rỡ, những ngôi tháp cổ từ 700-1000 năm là di tích của họ để lại dọc theo các tỉnh Miền Trung, điển hình tại Nha Trang là Tháp Bà Ponagar.
Thành phố Nha Trang là thủ phủ của tỉnh Khánh Hòa, sở hữu thắng cảnh biển xanh cát trắng, nhiều vịnh, bãi biển, đảo san hô tuyệt đẹp. Là vùng đất có chiều dài lịch sử từ thời Champa cổ xưa đến lịch sử công cuộc Nam tiến mở mang bờ cỏi dành cho những ai thích tìm hiểu và khám phá. Ngày nay Nha Trang là điểm đến nổi tiếng thu hút du khách khắp nơi trong nước cũng như du khách quốc tế.
2 - Tham quan thắng cảnh và di tích,
• Biển Nha Trang,
Biển Nha Trang, là 1 trong 25 bải biển đẹp nhất thế giới,
Thành phố biển Nha Trang xinh đẹp được mệnh danh là “Hòn ngọc Biển Đông” hay “Viên ngọc xanh” có đường bờ biển dài khoảng 7 km, cát trắng mịn, sạch rất đẹp, khí hậu ôn hòa, nằm ngay trung tâm thành phố với đầy đủ tiện nghi dành cho ngành du lịch, nghỉ dưỡng tại các khu Resort, khách sạn, nhà hàng sang trọng, tắm biển, cùng các trò chơi như trải nghiệm Flyboard, dù lượn, chèo thuyền kayak, motor nước, lặn biển ngắm san hô, v.v… Từ những lợi thế ấy giúp Nha Trang trở thành là một trong số các nơi nổi tiếng hàng đầu thế giới trong ngành du lịch, là một điểm trong các tuyến Cruise Đông Nam Á thường ghé qua cho du khách tham quan.
Con đường dọc theo bải biển có ngôi tháp Trầm Hương, là một thắng cảnh biểu tượng của “Xứ Trầm Hương”, của miền Nha Trang biển xanh cát trắng là một trong số 25 bải biển đẹp nhất thế giới.
Vào những ngày lễ hội du khách đến Nha Trang gần như quá tải, Lễ hội biển – Festival biển Nha Trang – được tổ chức 2 năm một lần vào năm lẻ, là một sự kiện thu hút đông đảo du khách các nơi.
• Hòn Chồng,
Hòn Chồng,
Một thắng cảnh cách trung tâm bải biển không xa là Hòn Chồng, nổi tiếng nhất bởi hình dáng cảnh quan đặc trưng với những khối đá tự nhiên xếp chồng lên nhau, đặc biệt có dấu bàn tay 5 ngón khổng lồ gắn liền với truyền thuyết thú vị. Điểm nổi tiếng khác là Hòn Miễu gồm vịnh San Hô, Thủy Cung, bãi Tranh, Làng Chài, …
• Tháp Bà Ponagar,
Tháp Bà Ponagar,
Tháp Bà Ponagar Nha Trang là một di tích lịch sử từ thời vương quốc Champa cổ xưa với những công trình kiến trúc tuyệt đẹp theo nét mỹ thuật truyền thống của đạo Hindu, là một cụm di tích còn lại từ thế kỷ thứ 10 của nền văn minh đã mất.
Khu tháp thờ nữ thần Po Ina Nagar, vị nữ thần tạo nên trái đất trên đĩnh đồi cao chừng 10 m, bên cửa sông cầu Xóm Bóng là một thắng cảnh ngoạn mục. Có câu thơ lưu lại không biết từ khi nào:
“Ai về Xóm Bóng Nha Trang
Hỏi thăm điệu múa Dâng Bà còn không?”
Lễ hội quan trọng khác là Lễ hội Tháp Bà Ponagar, tổ chức hàng năm vào ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch, với nhiều nghi thức linh thiêng như lễ tắm bà, lễ thay áo, lễ cúng dâng lễ cho Bà với điệu múa đặc trưng của những cô gái Chăm xinh đẹp trong trang phục truyền thống của họ.
• Nhà thờ Chánh tòa của Nha Trang,
Nhà thờ Chánh Tòa Nha Trang còn gọi là Nhà Thờ Đá hay Nhà Thờ Núi được xây dựng từ năm 1928 trên mỏm núi nhỏ có tên là núi Bông. Do xây cất bằng những viên đá màu xám theo kiểu Gothic nên từ xa trông giống như một lâu đài cổ kính.
Là điểm check-in không thể thiếu khi mọi người đến viếng thành phố biển này.
• Chùa Long Sơn,
Trong các di tích thuộc về tâm linh còn có ngôi chùa Long Sơn, một điểm đến quen thuộc khi du lịch Nha Trang, chiêm ngưỡng bức tượng kim thân Phật Tổ ngoài trời thuộc hàng lớn nhất Việt Nam. Đường lên lễ Phật có 200 bậc thang trên đồi Trại Thủy, trên đường lên có tượng Phật nhập niết bàn và các phù điêu 49 vị đệ tử của ngài đang niệm kinh.
• Viện Hải Dương Học Nha Trang,
Viện Hải Dương học Nha Trang,
Đi dọc theo đường bờ biển có một di tích quan trọng khác, viện Hải Dương Học Nha Trang thu hút nhiều quan khách khắp nơi đến viếng tại thành phố biển được thành lập năm 1922, đây là nơi nghiên cứu về sinh vật biển lớn nhất Đông Nam Á.
Viện Hải dương học Nha Trang lưu trữ hàng ngàn mẫu vật và rất nhiều sinh vật biển và nước ngọt.
Từ những năm 1930, phạm vi nghiên cứu của viện từ vịnh Bắc Bộ đến khu vực phía nam vịnh Thái Lan, xa hơn bao gồm cả vùng biển đảo Trường Sa và Hoàng Sa.
Viện Hải Dương Học Nha Trang tại Cầu Đá thành phố, nơi dành cho những ai yêu thích nghiên cứu tìm hiểu về thế giới kỳ bí của sinh vật biển, trong đó trưng bày hàng ngàn mẫu vật, đặc biệt là bộ xương cá voi khổng lồ dài 26 m.
• Bác sĩ Alexandre Yersin - vĩ nhân của thế giới.
Nhà bảo tàng Bác sĩ Alexandre Yersin,
Đến Nha Trang hãy viếng thăm khu tưởng niệm vị ân nhân không riêng đối với Việt Nam mà của cả thế giới “Bác sĩ Alexandre Yersin” (1863-1943), người Thụy Sĩ, đến Nha Trang (Việt Nam) năm 1891, Ông góp phần công lao không nhỏ trong sự phát triển mảnh đất này, người còn là một vĩ nhân của thế giới. Bác sĩ Yersin từng là người dẫn đoàn thám hiểm đi từ Biên Hòa, ngang qua Đồng Nai, lên Di Linh đến cao nguyên Lâm Viên dừng chân tại Đà Lạt (1893). Có thể nói Ông là người đem ánh sáng văn minh theo từng bước chân đi qua, sau cùng dừng chân và yên nghĩ tại Nha Trang ngày 01 tháng 3 năm 1943 tại tư gia, ngôi mộ được an vị trên ngọn đồi nhỏ ở suối Dầu cách Nha Trang chừng 20 km.
Cuộc đời Bác sĩ Alexandre Yersin cống hiến cho nhân loại vô cùng quí giá:
- Phát triển loại huyết thanh ngừa bệnh dại (1886),
- Bằng tiến sĩ Y Khoa với nghiên cứu thành công về bệnh lao mà thời đó cho là “Phong, lao, cổ, lại tứ chứng nan y” (1889), tại viện Pasteur, Paris (Pháp).
- Nghiên cứu bệnh dịch hạch và xác định thành công nguyên nhân bệnh này tại Hongkong (1894),
Ngoài ra bác sĩ Yersin đem nhiều giống rau củ miền ôn đới đến gieo trồng trên vùng cao nguyên Lâm Viên có thổ nhưỡng và khí hậu thích hợp, cùng một số cây công nghiệp trồng tại khu vực Nam Trung Bộ.
Ngày 22 tháng 9 năm 2014, nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu “Công dân danh dự Việt Nam”, và triển lãm bộ tem “Bác sĩ Alexandre Yersin, người “Công dân danh dự Việt Nam”.
Bảo tàng Alexandre Yersin nằm trong khuông viên viện Pasteur Nha Trang, nơi lưu giữ nhiều hình ảnh, lưu vật quí giá về cuộc đời và sự nghiệp của Bác sĩ có hơn 50 năm sinh sống tại đây. Và lời di chúc sau cùng là yên nghĩ thiên thu tại Nha Trang nơi vùng đất yêu dấu của Ông tại Đông Dương xa xôi, cách nửa vòng trái đất đối với sinh quán tận bên kia trời Âu.
• Cảng cá & chợ Đầm,
Sau khi tham quan biển Nha Trang và một số di tích thì trời đã trưa chúng tôi ghé qua chợ Đầm là chợ hải sản và được mệnh danh là thiên đường ẩm thực để chọn vài món đặc sản cho bữa trưa.
Đây là ngôi chợ trăm năm tuổi có đầy đủ các mặt hàng để bà con mua quà làm kỷ niệm, từ những đặc sản địa phương, là nơi cung cấp hải sản tươi ngon như cá ngừ, cá hồi, mực, tôm hùm, sứa, cua ghẹ, … đến mặt hàng hải sản khô như cá chỉ vàng, mực một nắng và tôm khô nhiều vô kể.
Đến chợ Đầm là thiên đường ẩm thực hải sản. Không cần tìm đến nhà hàng đặc sản, vào chợ Đầm không thiếu món gì, như: Bún sứa, bún cá dầm, nem nướng Ninh Hòa, bánh căn, v.v…
Ngoài ra Nha Trang còn các món ăn nổi tiếng khác như: Cá suối chiên giòn, gỏi sơn dương rau má, heo rừng hấp bí hồ lô, … với những hương vị truyền thống rất riêng của Miền Duyên Hải.
3 - Du lịch biển đảo Nha Trang,
• Đi ra đảo,
+ Vinpearl Harbour,
Nha Trang có nhiều đảo tuy nhiên nổi tiếng nhất là đảo Hòn Tre nơi được xem là quan trọng nhất với Vinpearl Harbour – Bến cảng Vinpearl.
Là trung tâm du lịch và tổ hợp thương mại thuộc quần thể Vinpearl Nha Trang, bên cạnh là khu Resort với lối kiến trúc Âu Tây sang trọng, lung linh sắc màu, tuyến phố nhộn nhịp sầm uất, du khách có thể khám phá tinh hoa ẩm thực vùng miền, nghĩ dưỡng tại các hệ thống khách sạn, nhà hàng sang trọng, trải nghiệm đồi Vạn Hoa, Sky Wheel, Công viên phao nổi trên biển, Thủy cung, v.v…
Thường xuyên có du khách quốc tế đến bằng các chuyến Cruise tham quan Đông Nam Á ghé qua, ra đảo có hai cách tàu thuyền du lịch hoặc bằng cáp treo. Cáp treo Vinpearl Land là tuyết vượt biển dài 3320 m, từ đất liền trong thành phố Nha Trang ra đảo. Từ trên cao cáp treo có thể thưởng ngoạn đầy đủ cả vùng nước vịnh Nha Trang xinh đẹp.
+ Đảo Khỉ,
Một điểm đến khác cũng được mọi người ưa chuộn “Đảo Khỉ” là cù lao nhỏ có tên Hòn Lao cách thành phố Nha Trang khoảng 15 km.
Sở dĩ hòn Lao thường gọi là đảo Khỉ vì trên đảo có rất nhiều khỉ, khoảng 1500 con sống bầy đàn, thân thiện với con người. Trên đảo một số khỉ được huấn luyện làm trò làm xiếc phục vụ cho du khách xem.
Đàn khỉ do các nhà khoa học Nga đem ra đảo nhằm mục đích thí nghiệm khoa học từ sau năm 1975, khỉ được nuôi và phát tiển đến khi người Nga rút đi đàn khỉ sinh sôi trở thành đàn trong tự nhiên trên đảo. Ngoài đảo Khỉ, Nha Trang còn có nhiều đảo khá đẹp phục vụ du lịch như: Hòn Mun, hòn Miễu, hòn Nội, hòn Yến, v.v…
4 - Chuyện kể linh tinh,
• “Cọp Khánh Hòa, ma Bình Thuận”
+ Cọp Khánh Hòa,
Chuyện xưa kể rằng, những người dân đi khai phá vùng đất Khánh Hòa ở đó là nơi còn hoang sơ, rừng bạt ngàn núi non trùng điệp nơi nào rậm rạp là có cọp. Trong tác phẩm “Xứ Trầm Hương” của nhà văn Quách Tấn kể về chuyện cọp Khánh Hòa, có nhiều ở núi Phú Như, còn gọi là núi Ổ Gà nằm về phía tây núi Bánh Ít “Cọp Ổ Gà, Ma Đồng Cháy”. Dân Nha Trang kỳ cựu còn nghe hai câu thơ của nhà nho Trần Khắc Thành mô tả:
“Mả vòng đêm vắng ma trêu nguyệt
Phước Hải rừng xuân cọp thưởng mai”.
Hay bài vè của vùng Vạn Ninh – Ninh Hòa (Khánh Hòa):
“Mây hòn Hèo
Heo Đất Đỏ
Mưa Đồng Cọ
Gió Tu Hoa
Cọp Ổ Gà
Ma Đồng Lớn”.
+ Về ma Bình Thuận,
Nghe các cụ lão làng kể rằng khi xưa vùng đất Ninh Thuận - Bình Thuận (Phan Rí - Phan Thiết) còn rất hoang vu, người bản địa truyền nhau câu chuyện về “Ma lai ó”, “Ma lai rút ruột” từ hồi xửa hồi xưa. Loại ma kỳ quái chỉ xuất hiện vào ban đêm trăng, cái đầu nó rút ra cùng toàn bộ phận ruột rồi bay đi tìm thức ăn là phân người, nếu ai bị nó tiếp cận nhiều lần sẽ biến thành ma. Do đó người dân bản có tục lệ lấy chà tre gai gát lên hầm phân để ban đêm ma không dám xuống. Đó là câu chuyện truyền khẩu của thời xa xưa không biết hư thực thế nào của đồng bào dân tộc Chăm hay Raglai.
Người ta còn kể rằng, cách diệt “ma lai rút ruột” khi gặp cái đầu và ruột nó bay đi còn cái thân ở lại thì lật sấp cái xác đó để khi nó về không nhập vào xác được từ đó ma đi luôn không trở lại.
(Câu chuyện theo lời kể từ người bác ruột của tác giả đi làm việc sống nhiều năm tại vùng đất này vào thập niên 40-50 thế kỷ trước).
Ở Bình Thuận có rất nhiều chuyện kể về ma rùng rợn ly kỳ hấp dẫn khác, có cả câu chuyện nơi đất Bình Thuận từng là chiến địa tàn khốc sau cùng đưa đến vương quốc Champa bị diệt vong của vô số tử sĩ và người dân Chăm, những oan hồn của họ còn vất vưỡn lẫn khuất khắp nơi chưa siêu thoát.
Đều là những câu chuyện kể về ma … từ xa xưa, kể lại, rồi kể tiếp.
• Nghề khai thác Trầm hương và Yến Sào:
Nha Trang – Khánh Hòa có hai nghề khai thác Trầm Hương và Yến Sào đem lại sự sung túc cho nhiều hộ dân có truyền thống lâu đời, làm nên thương hiệu nổi tiếng:
+ Nghề khai thác trầm hương,
Đất Khánh Hòa nổi tiếng là nơi có nhiều trầm hương giá trị, trầm hương tại đây gắn liền với truyền thuyết của người Chăm về nữ thần Ponagar “Bà Mẹ Xứ Sở” của họ, được xem như là biểu tượng cho đời sống ấm no, hạnh phúc và thịnh vượng.
Trầm hương là một loại đặc biệt chỉ có trên thân cây gió bầu, khi cây bị thương nó tự tiết ra một loại tinh đầu để chữa lành vết thương. Tinh dầu sẽ thấm vào từng thớ gỗ tích tụ nhiều năm phần tinh dầu và gỗ hòa quyện nhau tạo nên một thứ gọi là trầm hương. Lượng tinh dầu tiết ra càng nhiều thì trầm hương đậm màu, càng quí hiếm.
Kỳ Nam, loại trầm hương siêu đẳng quí giá nhất. Kỳ nam có nhiều dầu, mềm dễ chế tác, có vị hổn hợp của chua, cay, đắng, ngọt. Trầm Kỳ Nam khi đốt lên cho mùi thơm rất đặc biệt, với làn khói trong xanh bay thẳng thành vệt dài lên cao. Kỳ Nam được chia làm 4 loại: Nhất bạch, nhì thanh, tam huỳnh, tứ hắc.
Trầm hương chữa trị được nhiều thứ bệnh nên ngoài dùng làm hương trầm còn là vị thuốc rất quí trong ngành Đông Y. Thị trấn Vạn Giã ven biển thuộc huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cách thành phố Nha Trang khoảng 60 km nổi tiếng nhiều trầm giá trị cao.
Có câu ca dao:
“Khánh Hòa biển rộng non cao,
Trầm hương Vạn Giã, yến sào Nha Trang”.
+ Nghề khai thác Yến sào:
Nghề khai thác Yến sào ở Nha Trang - Khánh Hòa có từ lâu đời đến nay khoảng 700 năm từ thời còn là đất của người Chăm. Nha Trang - Khánh Hòa có tiếng là “Rừng Trầm, biển Yến” lâu đời, quan trọng nhất là tại phường Vĩnh Nguyên và Vĩnh Tường, thành phố Nha Trang. Đến đó chúng ta sẽ được nghe câu ca:
“Nội, ngoại chập chùng biển sóng
Yến về từ khắp tây đông
Rút ruột, nuôi con, làm tổ
Cho người mạnh, đẹp non sông”.
Tại Hòn Nội thường gọi là đảo Yến có truyền thuyết kể rằng, Đại đô đốc Lê Thị Huyền Trâm cùng với cha đã anh dũng hy sinh trong chiến trận bảo vệ chủ quyền lảnh hải và các đảo yến (1793), từ đó dân chúng suy tôn Bà là “Bảo Yến Đảo Chủ Thánh Mẫu” và lập miếu thờ trên đảo Yến.
Ngày 10 tháng 5 âm lịch hàng năm, người dân địa phương tổ chức lễ hội Yến Sào tại Hòn Nội để tưởng nhớ công đức tiền nhân gìn giử lảnh thổ, bảo vệ nghề khai thác, chế biến và phát triển Yến Sào tại vùng biển Nha Trang.
Đảo Yến là một trong những nơi có bãi tắm khá đẹp, nhưng do thuộc quyền quản lý của Công ty Yến sào Khánh Hòa nên du khách phải mua tour để tham quan không thể đi tự túc như các nơi khác.
5- Trải nghiệm văn hóa địa phương với bảo tàng nhạc cụ dân tộc,
Sau mấy ngày tham quan thành phố biển Nam Trung Bộ có lẽ viếng thăm viện Bảo Tàng Nha Trang tại số 16 Trần Phú, phường Vạn Thạnh, với bộ sưu tập nhạc cụ dân tộc là một trải nghiệm đáng ghi nhớ và thú vị nhất!
Có lần tác giả đi tham quan khảo sát Bảo tàng Nhạc cụ Thế giới Musical Istrument Museum (MIM) tại Phoenix, Arizona, trong đó có vô số nhạc cụ từ những nền văn minh rực rỡ đến các bộ tộc xa xôi Phi châu hay trong rừng già Nam Mỹ, và ở khắp địa cầu. Đặc biệt từng mỗi nhạc cụ đều có bộ phận gắn tai để nghe âm thanh trình diễn phát ra mỗi khi chúng ta đứng trước chúng.
Đến phòng trưng bày nhạc cụ của Việt Nam có chừng hơn chục loại nhạc cụ mà ta thường thấy trong các bộ môn cổ nhạc Cung đình Huế, dân ca Bắc Bộ hay Đờn ca tài tử hoặc cồng chiêng, đàn T’rưng, sáo mèo Tây Nguyên và trống đồng (loại nhỏ). Khi đứng trên xứ người được ngắm nhìn di sản văn hóa dân tộc, thật là điều làm cho chúng ta không khỏi mê mẫn!
Đàn Chapi của đồng bào dân tộc Raglai - Ảnh báo Công Thương,
Chính điều này đã thôi thúc chúng tôi đến viếng bảo tàng Nha Trang xem bộ sưu tập nhạc cụ dân tộc nơi trưng bày rất nhiều nhạc cụ chưa từng biết đến của đồng bào dân tộc từ trên Tây Nguyên đến miền Duyên Hải như: Ê-Đê, Bahna, Chăm, Raglai, v.v… những nhạc cụ độc đáo ấy như: Đàn đá Khánh Sơn (phát hiện năm 1979, chế tác tại Dốc Gạo, Khánh Hòa từ 3000 năm trước), bộ sưu tập nhạc cụ của đồng bào Chăm như đàn Kanhi, đàn Rabap, trống Gi-năng, trống Baranưng, kèn Saranai, … Một số nhạc cụ của các đồng bào dân tộc khác như: Cồng chiêng, Đàn Chapi, Mã la, khèn bầu, đàn Klong-Pút, sáo Tacung, kèn Tơ-nốt, kèn Taleploi, v.v… - Wow!
Được dịp mở mang thêm kiến thức không chỉ về âm nhạc dân tộc mà còn hiểu biết nét văn hóa phong phú độc đáo của từng vùng miền trên quê hương. Viện bảo tàng Nha Trang ngoài việc giới thiệu bộ nhạc cụ dân tộc trong kho tàng âm nhạc truyền thống còn trưng bày các giá trị văn hóa khác qua hình ảnh như y phục, điệu múa, tập tục trên địa bàn tỉnh mới Khánh Hòa (gồm Khánh Hòa+ Đắc Lắc) với 36 dân tộc đang sinh sống, mỗi dân tộc đều có những nét riêng.
“Bộ sưu tập nhạc cụ dân tộc nhằm giới thiệu cho mọi người biết thêm về âm nhạc truyền thống của các dân tộc với những giá trị tinh thần to lớn. Bên cạnh đó còn hướng truyền đạt đến công chúng về cái hay, cái đẹp của các loại nhạc cụ dân tộc, cũng như ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị di sản văn hóa của người xưa để lại” – Bảo tàng nhạc cụ dân tộc Nha Trang.
Ngoài ra, khi đến Nha Trang có lẽ bạn sẽ nhớ đến tiếng hát Duy Khánh mang đậm chất miền Trung, mộc mạc sâu lắng da diết, chứa đựng hình ảnh biển xanh cát trắng dạt dào nổi nhớ như “Thương về Miền Trung”.
“Đã bao lâu tồi không về miền Trung thăm người em
Nắng mưa đôi ngày cách trở giờ xa xôi đôi đường
Người ơi, có về miền quê hương Thùy Dương
Nước chảy còn vương bao niềm thương
Cho nhắn đôi lời …”.
Có lẽ âm điệu của người ca+ nhạc sĩ Duy Khánh là sự giao thoa từ âm hưỡng của núi rừng, của biển cả, … và của tiếng lòng thiết tha với quê hương mà ai trong chúng ta khi nghe tiếng hát Duy Khánh cũng có thể sẽ nghĩ đến miền đất Nha Trang.
Trong “Hành trình Dậm đường Cái Quan” mà hai bố con nhà tui miệt mài dong rũi mỗi nơi đều ghi lại dấu ấn sâu đậm, lần đến “Nha Trang, Miền Quê Hương Cát Trắng” còn được sự đồng cảm với tác giả Nhan Banh qua bài thơ:
+ Nha Trang Ngày về,
Lại trở về thăm phố biển Nha Trang!
Một ngày thu, biển bạt ngàn sóng vỗ
Hàng phi lao rì rào như thố lộ
Nha Trang mình thơ mộng lắm ai ơi!
Biển khơi xanh như bức họa tuyệt vời …
Bờ cát trắng trải mình trong ánh nắng
Ngắm xa xa lượn lờ con nhạn trắng
Lẻ loi buồn tìm bạn lạc phương xa! …
Núi Cô Tiên huyền ảo trong mây ngà,
Hòn Ngọc Diệp nguy nga từ muôn thuở …
Đến Nha Trang dù một lần cũng nhớ!
Vẻ đẹp Hòn Chồng hoa cỏ nở ngát hương …
Từng cánh buồm mang nỗi nhớ tha phương …
Đưa lữ khách thả hồn vương vấn!
Ponagar tháp Bà luôn đón nhận
Tấm chân tình … cô … lữ … ghé sang đây,
Kiến trúc xưa Chợ Đầm lạ … hay hay,
Như hoa sen nở ngay lòng phố biển
Về Nha Trang một lần trong lưu luyến …
Sóng biển hiền hòa xô cát trắng Hòn Mun! …
(Tác giả Nhan Banh - Nha Trang, những bài thơ hay)
Lê Hữu Uy
(Khai bút đầu năm Bính Ngọ 2026),
