Ozempic: Ba Năm Nhìn Lại
Thuốc Tiểu Đường và Giảm Cân Chủ Vận

GLP-1
(GLP-1 Agonist)
Và Những Phát Triển Mới

Hình 1: Một số thuốc trị tiểu đường type 2 và dùng để giảm cân.(nguốn MEDPAGE)

Kẻ ăn khi đầy bụng đào mồ của mình bằng hàm răng của mình .
Celui qui mange l'estomac plein, creuse sa tombe avec ses dents
( Cách ngôn Thổ Nhĩ Kỳ)

Người ta ăn để sống chứ không phải sống để mà ăn.
« Il faut manger pour vivre et non pas vivre pour manger »

Molière

Thỉnh thoảng chúng ta mới thấy một thuốc mới làm chấn động không những giới y tế mà còn làm chấn động thị trường kinh tế thế giới. Thí dụ trước đây là một thuốc phục vụ tính dục, một trong những nhu cầu căn bản và mạnh mẻ nhất của con người. Viagra, thuốc giúp chữa chứng rối loạn cương cứng (ED) của nam giới, do Pfizer phát triển, đã có tác động kinh tế đáng kể đến ngành dược phẩm kể từ khi được FDA phê duyệt vào năm 1998. Viagra là loại thuốc mang lại lợi nhuận cao cho Pfizer, doanh thu toàn cầu khoảng 1,7 tỷ USD trong năm 2024 mặc dù đã có thuốc generic rẻ tiền hơn nhiều; và con số cho toàn lãnh vực ED gấp đôi con số này và đang tăng mạnh. .

Trong bài này chúng ta bàn về một loại thuốc mới và mạnh khác nhưng mục đích là kềm hãm một đam mê khác của con người, “tình yêu ăn uống”, và sau vài năm tung hoành trên thị trường thế giới, có vẻ như thuốc còn có thể có khả năng trị liệu kiềm chế những cơn ghiền thuốc, ghiền cờ bạc và trong một số trường hợp ghiền sex. Các loại thuốc này ( GLP-1) có thị trường gần 40 tỷ đô la Mỹ tại Hoa Kỳ cho năm 2024, mà thị phần đa số là của Ozempic.

I.Ozempic, tên khoa học là semaglutide, là một thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA, 2017) phê duyệt để sử dụng cho người lớn mắc bệnh tiểu đường loại 2. Đây là loại thuốc tiêm hàng tuần giúp giảm lượng đường trong máu bằng cách hỗ trợ tuyến tụy (pancreas) sản xuất nhiều insulin hơn.
Ozempic hoạt động bằng cách tác dụng giống một loại hormone tên là Glucagon-like peptide-1 (GLP-1); do đó ozempic thuộc vào nhóm “GLP-1 agonist” (agonist= chất chủ vận) hay GLP -1 analog, nghĩa là hoạt động giống như GLP-1 trên các thụ thể.
GLP-1 ( thuộc một nhóm gọi là incretin, xem hình 2) là một loại hormone được sản xuất tự nhiên bởi các tế bào trong ruột (và trong não bộ), và được phóng thích để đáp ứng với thức ăn, làm giảm sự thèm ăn và phóng thích insulin cần thiết để dùng chất đường trong thức ăn. GLP-1 gửi tín hiệu đến não báo hiệu đã ăn no và làm chậm quá trình tiêu hóa bằng cách tăng thời gian thức ăn đi từ dạ dày qua ruột, tác dụng tương tự như phẫu thuật để giảm cân nặng (bariatric surgery).
Tuy nhiên GLP-1 không tồn tại lâu trong máu vì nó bị một enzyme tên dipeptidyl peptidase-4 (DPP-4) vô hiệu hóa . Semaglutide (Ozempic) là một chất tác dụng bắt chước GLP-1 nhưng nó tồn tại bền vững hơn vì nó được biến đổi để ngăn không cho nó bị vô hiệu bởi DPP-4 trong máu. .

Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA), metformin vẫn là thuốc ưu tiên hàng đầu để điều trị bệnh tiểu đường loại 2. Tuy nhiên, việc bổ sung bằng một chất có tác dụng tương tự như GLP-1 (GLP-1 analog) nên được xem xét ở những bệnh nhân có chống chỉ định hoặc không chịu được (không dung nạp, non-tolerance) với metformin, ở những bệnh nhân có HbA1c cao hơn 1,5% so với mục tiêu hoặc ở những bệnh nhân không đạt được A1c mục tiêu (Hemoglobin A1c dùng để theo dõi mức đường trong máu theo dài hạn) sau ba tháng, đặc biệt ở những bệnh nhân bị xơ vữa động mạch, suy tim hoặc bệnh thận mãn tính.

Hình 2: Incretin là những chất có khả năng giảm mức đường trong máu (GLP-1 thuộc nhóm này; GIP được sản xuất trong dạ dày). Incretin kích thích phóng thích insulin từ tụy tạng (pancreas) và ức chế sự phóng thích glucagon (glucagon làm đường máu tăng lên lúc cần thiết). Để ý , mặc dù tên là “Glucagon-like peptide-1” , tác dụng của nó không giống glucagon, mà ngược lại nó ức chế/inhibit sự phóng thích glucagon, và ngược lại với glucagon GLP-1 làm giảm mức đường glucose trong máu.
Những incretin này được phóng thích trong vòng vài phút sau khi ăn và DPP-4 làm các hormone này mất hiệu lực (degraded ) ngay lập tức do thời gian bán hủy ( half-life) ngắn từ 2-7 phút của chúng. Bằng cách ức chế enzyme DPP-4, các thuốc ức chế DPP-4 (DPP-4 inhibitors hay gliptins dùng chữa tiểu đường ) làm tăng nồng độ GLP-1 và GIP, từ đó làm tăng tiết insulin của tế bào beta trong tuyến tụy, do đó làm giảm đường huyết sau bữa ăn và lúc đói.
(Nguồn hình: Wikipedia)

Lúc đầu, mặc dù Ozempic không được phê duyệt chính thức để giảm cân nhưng một số bác sĩ vẫn kê đơn cho mục đích này (off-label) và một số bệnh nhân cho biết họ đã giảm cân khi sử dụng nó. Thuốc semaglutide được chuẩn thuận dùng để giảm cân nặng qua một thương hiệu khác là Wegovy với liều cao hơn một chút (năm 2021).
Theo một nghiên cứu, liều Ozempic cao hơn (2,4 miligam semaglutide mỗi tuần ) rất hiệu quả để giảm cân ở những người mắc bệnh béo phì. Trong một nghiên cứu, những người mắc bệnh béo phì sử dụng thuốc kết hợp với các biện pháp can thiệp lối sống đã giảm khoảng 15% trọng lượng cơ thể trong 68 tuần. Trung bình họ giảm được khoảng 34 pound.
(John P H Wilding et al. N Engl J Med. 2021.)

Ozempic cũng được thấy làm giảm nguy cơ mắc các biến cố tim mạch lớn như đột quỵ, đau tim hoặc tử vong ở người lớn mắc sẵn bệnh tim.

II.Các tác dụng phụ thường gặp của Ozempic: buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, nôn mửa và táo bón.
Ngoài những tác dụng phụ thường gặp này, Ozempic còn có thể gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm: phản ứng dị ứng, thay đổi thị lực, viêm tụy (pancreatitis) và các vấn đề về thận.
Hạ đường huyết ( hypoglycemia) hoặc lượng đường trong máu thấp cũng có thể xảy ra khi sử dụng Ozempic với thuốc kích thích tiết insulin ( secretagogue) hoặc insulin. Sau đây là chi tiết hơn về một số biến chứng tuy hiếm hơn nhưng được nhắc đến nhiều trong tin tức gần đây:

 1) Mắt
Đặc biệt, các biến chứng về mắt đã được ghi nhận và cần được quan tâm:
Nhìn mờ: Đây là tác dụng phụ khá phổ biến khi mới bắt đầu dùng thuốc. Nguyên nhân là do sự thay đổi nhanh chóng của lượng đường trong máu có thể ảnh hưởng đến hình dạng của thủy tinh thể trong mắt. Tình trạng này thường tạm thời và sẽ ổn định sau một thời gian.
Làm trầm trọng hơn bệnh võng mạc tiểu đường: Ở một số bệnh nhân đã có sẵn bệnh võng mạc do tiểu đường ( diabetic retinopathy), ozempic có thể làm trầm trọng thêm bệnh võng mạc tiểu đường bằng cách kích hoạt những thay đổi glucose nhanh chóng, gây ra tình trạng rò rỉ và sưng tấy ở các mạch máu võng mạc bị tổn thương trước đó - thường gặp nhất là ở giai đoạn đầu điều trị và đặc biệt là ở những bệnh nhân có nguy cơ cao. Do đó, việc theo dõi mắt thường xuyên với bác sĩ nhãn khoa là rất quan trọng.
Nguy cơ tắc động mạch mắt (NAION): Một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ tiềm tàng giữa việc sử dụng semaglutide và một tình trạng mắt hiếm gặp nhưng nghiêm trọng gọi là bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ phía trước không do viêm động mạch (Non-Arteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy - NAION). Đây thực chất là một dạng "đột quỵ" của dây thần kinh thị giác do thiếu lưu lượng máu, có thể gây mất thị lực đột ngột và không hồi phục. Mặc dù mối liên hệ này vẫn đang được nghiên cứu thêm và nguy cơ được cho là thấp, nhưng bệnh nhân, đặc biệt là những người có nguy cơ cao, cần nhận thức được rủi ro này và báo ngay cho bác sĩ nếu có bất kỳ thay đổi thị lực đột ngột nào.

2) Tính dục (sex)
Thuốc peptide-1 giống Glucagon (GLP-1) có thể gây ra tác dụng phụ về tình dục. Những thay đổi về ham muốn tình dục: libido có thể tăng ở một số người nhưng cũng có thể giảm ở người khác, một số hiếm trường hợp mất khả năng đạt cực khoái ( anorgasmia) hay rồi loạn cương cứng ( erectile dysfunction). Một số phụ nữ tăng khả năng sinh sản.
Vẫn cần nghiên cứu thêm để xác định xem nhiều tác dụng phụ có liên quan đến thuốc hay các yếu tố khác, chẳng hạn như giảm cân hoặc lượng đường trong máu hay không.
Thuốc GLP-1 sẽ không làm thay đổi kích thước bộ phận sinh dục, mặc dù việc giảm đáng kể cân nặng có thể khiến các bộ phận cơ thể trông khác biệt, dương vật có thể có vẻ lớn hơn do mất các lớp mỡ chung quanh. ¹

3)“Ozempic babies”:
Hiện tượng "trẻ sơ sinh Ozempic", một chủ đề được thảo luận rất rộng rãi, đề cập đến sự gia tăng đột biến các trường hợp mang thai ngoài ý muốn hoặc bất ngờ ở những phụ nữ đang sử dụng thuốc GLP-1 như Ozempic, Wegovy hoặc Mounjaro. ²
Có hai cơ chế chính được cho là gây ra điều này:
- Thuốc có thể làm giảm hiệu quả của viên thuốc ngừa thai. Thuốc GLP-1 hoạt động, một phần, bằng cách làm chậm tốc độ thức ăn và thuốc rời khỏi dạ dày làm cho thuốc ngừa thai nằm trong dạ dày quá lâu và không được hấp thụ đúng cách hoặc không đều ở ruột non. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai, hoặc làm cho nó mất tác dụng, dẫn đến mang thai ngoài ý muốn ngay cả ở những phụ nữ đã sử dụng thuốc một cách đáng tin cậy trong nhiều năm.
Tác dụng này được biết đến rộng rãi đến mức nhãn của Mounjaro đã cảnh báo rõ ràng rằng nó có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai đường uống.
- Thuốc tăng khả năng sinh sản (thông qua giảm cân)
Đây là cơ chế gián tiếp thứ hai, rất mạnh mẽ. Béo phì là nguyên nhân chính gây vô sinh. Nó có thể làm rối loạn nồng độ hormone, ngăn cản quá trình rụng trứng và góp phần gây ra các tình trạng như Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), một nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh. Tác dụng của GLP-1: Bằng cách giúp phụ nữ giảm đáng kể cân nặng, những loại thuốc này có thể:
-Khôi phục chu kỳ kinh nguyệt đều đặn.
-Kích thích cơ thể bắt đầu rụng trứng trở lại, đôi khi là lần đầu tiên sau nhiều năm.
-Giúp giải quyết tình trạng mất cân bằng nội tiết tố do béo phì hoặc PCOS gây ra.

Kết quả: Những phụ nữ được chẩn đoán là vô sinh—hoặc đã cố gắng thụ thai trong nhiều năm mà không thành công—đột nhiên lại có khả năng sinh sản trở lại, thường là trước khi họ nhận ra điều đó, dẫn đến việc mang thai ngoài ý muốn.
Cảnh báo Y khoa Quan trọng: Các nhà sản xuất thuốc và FDA đã nêu rất rõ ràng: Bạn KHÔNG NÊN dùng thuốc GLP-1 trong khi mang thai và không nên sử dụng chúng để cố gắng mang thai. Các nghiên cứu trên động vật đã chỉ ra rằng những loại thuốc này có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, dị tật bẩm sinh và trẻ sinh ra nhẹ cân. Khuyến cáo y khoa là ngừng dùng những loại thuốc này ít nhất hai tháng trước khi cố gắng thụ thai để đảm bảo thuốc đã được đào thải hoàn toàn khỏi cơ thể.
Tuy nhiên, theo một khảo cứu từ Boston mới được công bố vào tháng 11/25 trên báo y khoa JAMA, các phụ nữ từng dùng và ngưng GLP-1 trước khi có thai hoặc lúc mới có thai có thể có nguy cơ tăng cân nhiều, sanh non nhiều ( higher risk of preterm delivery) hơn hoặc mắc chứng tiền tiểu đường lúc thai kỳ ( gestational diabetes ) so với các phụ nữ tương đương nhưng không từng dùng thuốc. Điều này nhắc nhở thai phụ và bác sĩ của họ cần cần thận hơn trong lúc theo dõi thai kỳ vì đây là một tình huống mới cần nghiên cứu thêm.
https://www.washingtonpost.com/health/2025/11/24/glp-1s-pregnancy/
Do hiện tượng "trẻ sơ sinh Ozempic", các bác sĩ hiện nay khuyến cáo mạnh mẽ bất kỳ phụ nữ nào trong độ tuổi sinh đẻ đang sử dụng những loại thuốc này nên sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả cao hoặc biện pháp rào cản (như vòng tránh thai (IUD) hoặc bao cao su) thay vì chỉ dựa vào việc uống thuốc viên ngừa thai.

IV. Chống chỉ định ( không được dùng thuốc) ở những bệnh nhân có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc ung thư “biểu mô tuyến giáp thể tủy” (MTC, medullary thyroid carcinoma) hoặc ở những bệnh nhân mắc hội chứng “Tân sinh đa nội tiết loại 2” (MEN 2, multiple endocrine neoplasia syndrome)
Sốc phản vệ (anaphylaxis, tác dụng nhanh và bao gồm triệu chứng tim mạch, hô hấp, ngoài da)) và phù mạch (angioedema làm sưng dưới da, môi, họng có thể nguy hiểm) đã được báo cáo với các GLP-1 agonist khác và nên thận trọng ở những bệnh nhân có tiền sử mắc các bệnh này. .

V. Những tác dụng khác có thể có

Các nghiên cứu gần đây đã bắt đầu làm rõ hơn những lợi ích sâu rộng của Ozempic và các loại thuốc khác cùng loại GLP-1 receptor agonist. Các loại thuốc này dường như có tác dụng bảo vệ tim, gan và thận ngoài việc giúp giảm cân, và chỉ riêng việc giảm cân cũng làm giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh.

Một lãnh vực quan trọng là các bệnh ung thư. Các thuốc này có vẻ giảm cơ nguy làm mắc bệnh ung thư trong một số trường hợp nhưng chưa có kết quả khảo cứu dứt khoát. Cơ chế có thể do giảm bệnh béo phì (obesity) mà người ta biết là một điều kiện thuận tiện cho ung thư và giảm viêm . Tần suất bệnh ung thư có thể giảm với GLP-1 bao gồm ung thư nội mạc tử cung, buồng trứng và ung thư tế bào mỡ ( endometrial cancer, cancer of the ovary, liposarcoma). Thuốc GLP-1 có thể làm giảm tử vong ở người bệnh tiểu đường mắc chứng ung thư ruột già ( colon cancer). ³

Cũng có lý do để tin rằng GLP-1 có thể giúp chống lạm dụng chất gây nghiện (substance abuse) hoặc thậm chí là bệnh Alzheimer gây lú lẫn. Đến nổi một bài bình luận của tạp chí khoa học chạy tít bằng một câu hỏi: “Thuốc GLP-1 có phải là những thuốc đầu tiên kéo dài tuổi thọ?” ⁴

Ngày 23/12/25,  FDA đã chuẩn thuận thuốc Wegovy dạng viên vủa Novo Nordisk. Thuốc uống orforglipron của Lilly vẫn đang trong quá trình xem xét. Hai loại thuốc này đều là thuốc GLP-1, hoạt động giống như các loại thuốc tiêm được sử dụng rộng rãi để kiểm soát sự thèm ăn và tạo cảm giác no

Hình 3: GLP-1 agonist như Ozempic có thể tác dụng trên “Hệ thống khen thưởng của não”, hay đường dẫn mesolimbic (mesolimbic reward pathway), là mạch điều chỉnh giải phóng dopamine để chuyển giá trị của phần thưởng ( trong hinh là khoái cảm lúc uống cà phê) thành hành động tương ứng (uống cà phê).
Đầu tiên, các tế bào thần kinh giải phóng dopamine ở vùng tegmental bụng (A)(ventral techmental area) được kích hoạt khi một người mong đợi nhận được phần thưởng. Những tín hiệu này được gửi đến nhân accumbens (B) (nucleus acumbens), giao diện giữa động lực và hành động. Những ký ức liên quan đến phần thưởng được tăng cường bằng cách tăng cường các kết nối synap giữa các tế bào thần kinh ở hồi hải mã ( C)(hippocampus), là trung tâm học tập và trí nhớ của não. Các liên tưởng về cảm xúc cũng được tạo ra khi tín hiệu dopamine xảy ra ở các trung tâm ra quyết định như hạnh nhân (D)(cảm xúc/emotion, ở amygdala) và vỏ não trước trán (E) (lý luận/reasoning ở prefrontal cortex).
Không phải bản thân phần thưởng mà chính sự mong đợi về phần thưởng mới gây ra mạnh mẽ các phản ứng và ký ức cảm xúc như vậy. Càng mong đợi nhiều, tín hiệu dopamine xảy ra càng nhiều, dẫn đến động lực mạnh mẽ hơn để thực hiện một hành vi.
Ví dụ, caffeine trong cà phê hoạt động như một phần thưởng làm tăng khả năng tiếp cận các thụ thể dopamine trong não và do đó, tín hiệu dopamine. Thường xuyên tiêu thụ cà phê và giải phóng dopamine liên quan có thể thúc đẩy hành vi hình thành thói quen. Uống nhiều cà phê làm tăng tín hiệu dopamine, củng cố thêm sự mong đợi phần thưởng. Hoạt động dopamine do caffeine gây ra có thể tạo ra sự phụ thuộc vào cà phê, một minh chứng cho tác động của hệ thống khen thưởng lên hành vi.
(Nguồn ảnh:https://macbrs.org/2022/05/15/the-dopamine-drive-mesolimbic-reward-pathway/)

Dựa trên nghiên cứu mới nổi, các chất chủ vận GLP-1 đang được nghiên cứu để điều trị chứng nghiện. Cơ chế chính vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng giả thuyết hàng đầu là các chất chủ vận GLP-1 giúp "giảm âm lượng" (volume) hệ thống khen thưởng cốt lõi của não (brain’s core reward system), khiến các chất gây nghiện và hành vi gây nghiện trở nên kém thỏa mãn hơn và giảm cảm giác thèm muốn. Nói cách khác, thuốc làm cùn con đường khen thưởng (blunt the reward pathway).

Nghiện phần lớn được thúc đẩy bởi con đường khen thưởng mesolimbic (mesolimbic reward pathway), một mạch trong não giải phóng chất dẫn truyền thần kinh dopamine khi chúng ta tham gia vào một hoạt động có lợi (như ăn uống, tương tác xã hội, hoặc trong trường hợp này là sử dụng một chất nào đó). Các loại thuốc gây nghiện (như rượu, nicotine hoặc opioid) chiếm quyền điều khiển hệ thống này, gây ra sự gia tăng đột biến dopamine, lớn hơn nhiều so với bất kỳ phần thưởng tự nhiên nào. Sự gia tăng đột biến này khiến não bộ "muốn" chất đó hơn bất cứ thứ gì khác, dẫn đến cảm giác thèm muốn và sử dụng một cách cưỡng chế. Các chất chủ vận GLP-1 (như semaglutide và liraglutide) có thể vượt qua hàng rào máu não và liên kết với các thụ thể GLP-1, được tìm thấy ở các khu vực chính của con đường khen thưởng này, bao gồm vùng tegmental bụng (VTA) và nhân accumbens (NAc). Bằng cách kích hoạt các thụ thể này trong não, các chất chủ vận GLP-1 dường như điều chỉnh và làm giảm sự giải phóng dopamine được kích hoạt bởi chất gây nghiện. Chất gây nghiện hoặc hành vi vẫn được "thích", nhưng cảm giác "muốn" hoặc thèm muốn mãnh liệt, cưỡng chế đối với nó đã giảm đi đáng kể.

Tóm lại, GLP-1 agonist là một loại thuốc được dùng trong trị liệu bệnh tiểu đường và đang được dùng rất phổ biến cho việc giảm cân ngay ở những người không bị bệnh tiểu đường, ngay cả khi ngoài chỉ định được FDA cho phép. Những người cân quá nặng hay bệnh nhân tiểu đường có thể muốn tìm hiểu thêm về một thứ thuốc chích mới rất hiệu nghiệm nhưng rất đắt đỏ này (chừng trên 1000 đô la mỗi tháng nếu trả bằng tiền túi, và thời gian cần dùng không hạn định).
Một điểm thú vị khác là ozempic cũng như những thuốc tương tự tác dụng trên thụ thể GLP-1 đang có triển vọng làm thay đổi sâu xa các bệnh về tim mạch, về biến dưỡng (bệnh mập), bệnh nghiện thuốc, bệnh Alzheimer, làm mất khách hàng, thu hẹp thị trường của các nhà sản xuất thuốc hay thiết bị y học phục vụ cho các nhóm bệnh nhân này (phẫu thuật nối mạch tim, thị trường lọc máu bằng thận nhân tạo).
Một thời trang mới đang lan rộng ở Mỹ là dùng các thuốc GLP-1 agonist này như là một trị liệu giúp làm chậm lại tuổi già, tăng well-being (làm cho người ta thấy khỏe khoắn hơn), ít mệt mỏi hơn, ít nhức nhối hơn. Trong mục đích này, liều thuốc thấp hơn nhiều liều dùng để trị bệnh tiểu đường hoặc làm giảm cân nặng, từ tiếng Anh gọi là “microdosing” (vi-liều-lượng) và có những dược phòng chuyên cung cấp những liều nhỏ như vậy, ngoài luồng các hãng sản xuất chính thống như Novo Nordisk hoặc Lilly. Microdosing theo kiểu này chưa được các hãng lớn , FDA hay y khoa luồng chính công nhận; chưa được khảo cứu bài bản, chỉ được coi là có hiệu quả “ lẻ tẻ”(anedoctal). Tuy nhiên có vẻ như phong trào sẽ lan rộng. ⁵

(Disclaimer: Xin nói rõ bài này chỉ có tính cách thông tin tổng quát, không có mục đích hướng dẫn tự chữa bệnh, không có ngụ ý quảng cáo cho bất cứ thuốc nào, và mọi quyết định về y khoa cần được tham khảo với bác sĩ của người bệnh và quyết định do bác sĩ và người bệnh.)

BS Hồ Văn Hiền
Ngày 20  tháng 1 năm 2026

Chú Thích và Tham Khảo:

¹ Sex Drive, Erectile Dysfunction, and GLP-1 Side Effectshttps://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/ozempic-and-sex-the-surprising-sexual-side-effects-of-glp-1s/#:~:text=But%20that%20experience%20isn't,GLP%2D1%20research%20is%20thin.
² https://www.washingtonpost.com/wellness/2024/04/05/ozempic-babies-weight-loss-fertility/
³ Bài báo sau đây liệt kê những kết quả sơ khởi về tác dụng của thuốc GLP~1 trên các bệnh ung thư khác nhau:
https://www.washingtonpost.com/health/2026/01/17/glp1-cancer-risk-weight-loss/
⁴ Are GLP-1s the first longevity drugs?
https://www.nature.com/articles/s41587-025-02932-1
⁵ https://www.washingtonpost.com/health/2025/09/03/microdosing-glp-1-longevity-wellness/